Инкишофи конститутсия дар Точикистон

Инкишофи кон-яи Точикистон панч мархиларо аз сар гузаронидааст.

Пайдоиш ва инкишофи кон-яи Точикистон ба барпоёби ва ташаккули давлати миллии точикон  алокаманд аст. Давлати миллии точикон мувофики карори КИМ-ии ИЧШС аз 27.10.1924 дар хайати  ЧШС. Узбекистон ташкил ёфт.    1). Баъди ташкилшавии ЧМШТ масъалаи тайёр кардани кон-яи он бамиён омад.Анчумани шурои Точикистон баробари ташкили КИМ-и Точикистон ба у супориш дод,ки  то Анчумани оянда кон-яи ЧМШС Точикистонро тайёр намояд. Анчумани  дуюми ЧМШС Точикистон  28-апрели соли 1929 кон-яи аввалини чумхуриро  кабул кард,ки он мувофики  кон-яи ИЧШС соли 1924  ва кон-яи ЧШС Узбекистон  соли 1927  тайёр карда шуда буд.

     2)Вале дере нагузашта аз тарафи  Анчумани сеюми шурохо зарурият оиди ташкил намудани ЧИТ ба миён омад ва ба санадхои Анчумани фавкулодаи  шурохои Точикистон 16.10.1929. карор дар бораи ташкил ёфтани ЧИТ кабул карда шуд. Аз чумхурии мухтор ба чумхурии иттифоки табдил ёфтани Точикистон  дар таърихи давлатдории точикон сахифаи дурахшон  аст.   Баъди ташкилёбии ЧИТ масъалаи  аз чихати хукуки  ба танзим даровардани   вазъи конститутсионии он пеш омад. Дар карори Анчумани 3-юми шурохои Точикистон дар бораи ташкилёбии  ЧИТ ба КИМ супориш дода шуд,ки  кон-яи ЧИТ-ро тартиб дода барои кабул пешниход намояд.

 Анчумани 4-уми  шурохои Точикистон лоихаи пешниходгардидаро мухокима карда онро тарафдори намуданд ва он бо карори худ 25.02.1931.  кон-яи  аввалини  ЧИТ-ро кабул кард. Кон-яи соли 1931-и ЧШСТ давраи гузариш аз капитализм ба сациализмро ифода намуд.Аз ин ру,аз мавриди галабаи сациализм дар Точикистон зарурияти тайёр кардани лоихаи нави   кон-я бамиён омад.

    3) Хамин хулосахо буд, ки ИЧШС кон-яи нав кабул кард.Дар кон-яи ИЧШС соли 1936 ба таври хукуки, инъикос гардонида шуданд.Дар Анчумани 6-уми фавкулодаи шурохо 1 03 1937 кон-яи ЧШСТ кабул гардид, ки он мохиятан ба кон-яи иттифоки монанд буд,ва дар он давраи нав,давраи галабаи  пурраи социализм ифода меёфт.Кон-я 41 сол амал кард ва дар ин мухлат ба он кариб 1000 маротиба тагиру иловахо ворид гардиданд.Ва дар ин давра дигаргунихои кулли дар сохтори ичтимои,сиёси ва низоми иктисоди,асосхои холати хукукии шахрвандон бавучуд омаданд.Аз ин ру,масъалаи кабули кон-яи нав бамиён омад.

     4) 15 июли соли 1977 ичлосияи 7-уми  гайринавбатии шурои олии ЧШСТ камиссия оид ба тайёр намудани лоихаи нави кон-яи Точикистонро ташкил кард.Ва лоихаи кон-я 19.03.соли 1978 барои мухокима нашр гардид.ва 14.04.соли 1978 аз тарфи ичлосияи 8-туми гйринавбатии шурои олии ЧШСТ даъвати 9-ум кон-яи 4-уми ЧШСТ-ро кабул намуд,ки он аз 10 фасл 19 боб 174 модда иборат буд.

      5)Баъди сохибистиклол гардидани ЧТ ва кабули Эъломияи истиклолият  9-сентябри соли 1991 зарурати кабул кардани кон-яи нав бамиён омад,зеро чуноне ки мо медонем:

Конститутсия-ин хамчун санади мухимтарини хукуки,асоси хукукии хар як давлат мебошад,ки мувофики хусусияти сиёсии худ хуччати чозибаноки муттахид ва  сафарбаркунандаи тамоми мардум аст.

 

 Варианти авал тобистони соли1991(р.К.Махкамов.к.м,53н.Гр25н.ф.б.150) Вариарти дуюм 03.01 92.ба хай к.т28.04.1992 (р.к.Р.Набиев.Гр 9н.7ф 12б 136м)

 

      Лоихаи кон-яи нави ЧТ бади ичлосияи 16-ум(ноябри с.1992 ) раиси шурои оли интихоб гардидани Э.Ш Рахмонов алокаманд мебошад.

Дар ичлосияи 17-уми шурои оли аз 26.09.1993 карор дар бораи тагир додани хайати камисияи конститутсиони кабул карда шуд ва 04-сентябри хамон сол 1-умин мачлиси ин камисия барпо гардид.ки дар он масъалаи тайёр кардани лоихаи кон-я кайд карда шуд.

Аввали мохи апрели соли 1994  баьди аз тарафи камиссияи конститутсиони тайёр кардани лоихаи нави кон-я он дар рузномахои чумхури 21-22-юми апрели соли 1994 интишор гардида мухокимаи он огоз ёфт.

21-22-юми июл кон-я дар ичлосияи 19-уми шурои оли мухокима гардида ва ба райпурси тавсия карда шуд.

    07- сентябри соли 94  ичлосияи 20-уми шурои оли ЧТ  мухлати анчоми райпурсиро аз 25- уми сентябр то 06 ноябр дароз кард. Аз баски маъракаи интихоботи президент ва райпурси оид ба кон-я дар як вакт якчоя мерафт, бо ин сабаб диккати мардум асосан ба интихобот  чалб гардида буд. Бо вучуди ин

06-уми ноябри соли 94 кон-яи ЧТ дар райпурси умумихалки кабул гардид. Натичаи расмии райпурси чунин буд:

Дар 64 хавзаи овоздихи  2685724— шахрванд ба руйхат гирифта шуд, дар райпурси  2535437 нафар  94,4% ширкат варзиданд.

Ба тарафдори кон-я  2352554 нафар ёки  87,59%

Мукобили кон-я  105300 нафар ё,ки  3,92% овоз доданд. 

Ба хамин натичахо кон-яи ЧТ 6.11-и соли 94 маъкул дониста шуда ва ба куваи амал даромад.Ва дар ЧТ 6-ноябр хамчун рузи истирохати ид эълон карда шуда, хар сол мардуми мо онро чашн мегиранд.Барои диккататон якчахон ташакур,саломат бошед.

 

5 Comments

  1. Бисёр ҳам маълумоти ҷолиб, ҳарчанд дар мактаби миёна оиди сарқонун хондагӣ будем, лекин ин қадар муфассал фаҳмидагӣ набудам. 🙂

  2. Ба ман, наонкадар писанд омад барои он,ки дар он чо М:Кон-яи с 1929,31,37,78,94-ро пурра шарх додаги нест.Дар ин, хусус ман мехостам,ки ин муамохо пурра бошад.

    • Ман ин дархости Шуморо хатман ба инобат гирифта оиди ин масъла равшани хохам андохт……………………..

Что вы думаете об этом?